Innlegg

22. juli: Det vil ikkje gå over

Det er éi tid for rosetog og høvisk sorg. Men det er også éi tid å stå opp for folk og stå opp for verdiar, og å ta kampen mot høgreekstrem politisk ideologi, raseteoriar og framandhat. Den tida er no – og i all framtid.

– Mine tankar desse dagane går til alle dei som sit att, til alle dei som enno kvar dag gjenopplever minna om 22. juli fordi dei sjølve var der, eller fordi noko dei var glade i misste livet., skriv Stad-ordførar Alfred Bjørlo i dette innlegget.   Foto: Tormod Flatebø

Nyhende

I år er det 10 år sidan terrorangrepet mot Regjeringskvartalet og Utøya 22. juli 2011. 77 menneske vart drepne. Dei aller fleste var ungdom. Dei var politisk engasjert i Arbeiderpartiet og AUF – og vart henretta med kaldt blod av nettopp den årsaka.

Det var eit angrep på heile det norske samfunnet – men det var også eit angrep særskilt retta mot å knuse Arbeiderpartiet og drepe dei som skulle føre partiet vidare. Som det står i dommen: «Grusomhetene i tiltaltes handlinger savner sidestykke i norsk historie.»

Omfanget av og ondskapen i terrorhandlingane 22. juli 2011 er så massivt at det er nesten umulig å vite korleis ein skal forhalde seg til det. Uansett kva ein gjer, kan det fort bli feil. Eg merkar for eigen del at det gjer så vondt at det er mest freistande ikkje å snakke om det. Ikkje å gå inn i detaljane. La det ligge «pakka ned».

Det kan vi ikkje. 22. juli 2011 går ikkje over. Ikkje for dei 77 som misste livet. Ikkje for dei hundrevis som opplevde terrorhandlingane og overlevde. Ikkje for dei tusenvis som sit att som pårørande, venner og kollegaer. Ikkje for alle oss andre.

Difor er eg glad for at vi denne sommaren – ti år etter – får høyre augnevitneskildringane og dei personlege historiene på nytt. Og får fram nye historier som ikkje har vore fortalt før. Og alle vi andre – vi som ikkje opplevde terrorangrepa «tett på» - må tåle å utsetje oss for å lytte til desse skildringane, lese dei og ta dei inn over oss.

I mai måtte eg tvinge meg sjølv til å gjennomføre eit intervju i kinosalen på Operahuset på Nordfjordeid med Torbjørn Vereide, ein av dei som var midt i blodbadet på Utøya og som ved eit under overlevde. Å høyre han fortelje si historie ansikt til ansikt gjorde noko med meg, og eg har ikkje vore heilt den same etterpå.

Etterpå har også mor til Torbjørn fortalt si historie i bokform – nakent, ærleg og rått. Eg har ikkje orka å lese boka enno. Men eg skal gjere det. Og eg skal reise til Stryn i morgon og delta på minnemarkeringa der, i ei fredeleg Nordfjord-kommune som misste ein av sine unge på Utøya og der familien sit att med botnlaus sorg.

Å ta inn over oss omfanget av grusomheitane – å orke å høyre på, forstå og respektere sinnet, forbannelsen, gråten, saknet, forvirringa og virvaret av kjensler frå dei som sit att som etterlatte eller overlevande – det er det aller minste vi andre kan gjere.

Og vi må våge å ta eit tydelegare oppgjer med det forkvakla politiske høgreekstreme tankegodset som førte til massedrapa 22. juli. Som enno lever i beste velgåande i ein saus av framandfrykt, raseteoriar, hatretorikk og eit fiendebilete der Ap og AUF enno er blant skyteskivene.

Og er du skyteskive retorisk, kan du også bli skyteskive fysisk. Det synte 22. juli oss, og det har nye høgreekstreme angrep synt oss etterpå.

Mine tankar desse dagane går til alle dei som sit att, til alle dei som enno kvar dag gjenopplever minna om 22. juli fordi dei sjølve var der, eller fordi noko dei var glade i misste livet.

Eg skulle ønskje eg kunne seie at det går over – at dersom vi no berre markerer 10-årsdagen verdig og høvisk, så kan vi gå vidare.

Slik er det ikkje. 22. juli 2011 går ikkje over. Men vi kan alle gjere vår innsats for at det aldri, aldri skjer igjen. Då må vi våge å ta kampen. Våge å erkjenne at drapa 22. juli var politiske. Å sørge for at dei som sit att, ikkje sit der aleine.

Det er éi tid for rosetog og høvisk sorg. Men det er også éi tid å stå opp for folk og stå opp for verdiar, og å ta kampen mot høgreekstrem politisk ideologi, raseteoriar og framandhat. Den tida er no – og i all framtid.