Journalist for retten for dykk til Estonia-vraket

Teamet til journalist Henrik Evertsson utløyste ny gransking av Estonia-forliset etter å ha sendt ein dykkarrobot til vraket. Måndag starta rettssaka mot han.
utenriks

Evertsson og ein kollega er tiltalte for brot på gravfreden etter at dei sende dykkarroboten ned til vraket av den estlandske ferja på botnen av Austersjøen.

– Det kjennest godt å få gi synspunkta mine i retten. Vi gjorde ganske mange etiske og juridiske vurderingar før vi gjorde sjølve undersøkinga, sa Evertsson i forkant av rettssaka.

Det er sett av to dagar til saka i Göteborgs tingsrätt.

To ukjende hol

Evertssons team oppdaga to hol i skroget på skipet som ikkje var kjende frå før, noko som førte til at den svenske havarikommisjonen vedtok å gjenopne granskinga av havariet i september 1994.

Det har ført til ein diskusjon om korleis dei to hola er oppstått. Er dei resultat av at det søkkande skipet trefte botnen, eller var hola der før havariet, slik at dei kunne vere årsaka til at skipet gjekk ned.

Estonia var på veg frå Tallinn til Stockholm då han kantra i grov sjø og sokk etter mindre enn ein time. 852 menneske mista livet, medan berre 137 vart redda.

Året etter havariet vart det bestemt at skipet med dei fleste av dei omkomne om bord ikkje skulle hevast, og at gravfred skulle rå ved vraket i samsvar med ei eiga lov. Det er den gravfreden Evertsson er tiltalt for å ha brote.

Tysk båt frå tysk hamn

Tiltalte og påtalemakta er ikkje usamde om faktaa i saka. Spørsmålet er heller om det var eit lovbrot å ta seg ned til vraket, og i så fall korleis det skal straffast.

Eit viktig punkt i saka blir korleis teamet kom seg til havaristaden. Dei var om bord i ein tysk båt som gjekk ut frå tysk hamn, og Tyskland har inga lov om gravfred ved vraket.

Filmteamet handla juridisk på tysk jord og trudde ikkje at dei gjorde noko straffbart. Dei hadde òg støtte av ytrings- og informasjonsfridommen. Det var to av dei viktigaste punkta til forsvarar Johan Eriksson då rettsmøtet starta måndag.

Eriksson peika på at dei har henta fram ny informasjon om Estonia.

– Det er ei handling som openbert kan unnskyldast, som ein gjer for ytrings- og informasjonsfridommen si skuld, sa Eriksson i retten.

– Berre spekulasjon

– Det overraskar og uroar oss at juryen for Stora Journalistpriset ikkje reagerte på dokumentarens konspiratoriske retorikk, heiter det i brevet frå dei ti journalistane.

Gravfreden er saka

Göteborgs tingsrätt skal ikkje stelle seg til hola i skroget eller kvaliteten på dokumentaren. Det rettssaka dreier seg om, er om det var lovleg å skaffe materialet.

Særlova om gravfred gjer unntak for dykk som blir gjorde for å dekkje over vraket eller av miljøvernomsyn. Men desse unntaka er ikkje relevante i saka på måndag.

– I lovgivinga vår er saker anten lov eller ikkje. Om ein har hatt eit godt formål, får Tingsrätten i så fall ta omsyn til når straffa blir bestemd, seier aktor Helene Gestrin.

Møtte kystvakta

I rettssaka vart ein situasjon der filmteamet støtte på det finske kystvaktfartøyet Turva teken opp. Turva flytta seg for å sleppe båten til filmteamet fram til vrakområdet.

– Vi hadde absolutt respektert det dersom ho hadde vist noka styresmaktsutøving på staden, sa Evertsson i retten om handlingane frå kystvakta.

Filmteamet var òg nøye med å få støtte frå den største foreininga for etterlatne etter katastrofen.

– Ein skulle ikkje filme inne i fartøyet eller på nokon måte filme slik at det skulle bli etisk uakseptabelt, seier advokat Johan Eriksson om vurderingane til journalistane i forkant.

Ønskjer å oppheve gravfreden

Dei tre havarikommisjonane har lagt fram ønske om at lova om gravfred blir endra slik at nye undersøkingar kan gjennomførast under vatn på havaristaden.

Svenske styresmakter har ingen planar om å oppheve gravfreden, men kan vurdere å opne for nye dykk, ifølgje innanriksminister Mikael Damberg.

Det er uklart om Gestrin vil be om to år i fengsel, som er maksimumsstraffa for brot på gravfreden ved Estonia. Evertsson tek ikkje noko på forskot.

– Denne lova har aldri vorte prøvd i retten, så utgangen på dette er det vanskeleg å seie noko om, seier han.

(©NPK)