Stor uro over isolasjon av innsette i norske fengsel

Justisminister Jøran Kallmyr (Frp) vil sjå på problema rundt den utstrekte bruken av isolasjon i norske fengsel, men lovar ingen konkrete tiltak – førebels.
innenriks

Uroa var påtakeleg då kontrollkomiteen på Stortinget tysdag halde høyring om isolasjonsbruken i fengsla. Blant dei som er svært bekymra over situasjonen, er Noregs institusjon for menneskerettar (NIM).

NIM-leder Adele Matheson Mestad meiner isolasjon av innsette er den mest alvorlege menneskerettsutfordringa i Noreg.

– Det er berre eit tidsspørsmål før det finst ein fellande dom mot Noreg i nasjonal eller internasjonal rett, sa Mestad i høyringa.

Kritisk rapport

Ei svært kritisk melding frå Sivilombodsmannen til Stortinget om isolasjonsbruken fengsla er bakgrunnen for høyringa.

Ifølgje den særskilde meldinga bryt dagens praksis med både norsk lov og internasjonale menneskerettsstandardar. Sivilombodsmannen peikar på at ueigna bygningar og for få tilsette fører til utstrekt bruk av isolasjon.

Noreg har òg fleire gonger vorte kritiserte for isolasjonsbruken av både FNs og Europarådets torturkomitear.

I høyringa vedgjekk Kallmyr at rapporten frå Sivilombodsmannen er alvorleg.

Kallmyr: Uklare grenser

Regjeringa har no starta arbeidet med ei stortingsmelding om kriminalomsorga.

– Dette er eit omfattande arbeid, seier Kallmyr til NTB. Han kan likevel ikkje love at meldinga blir klar i 2020, men parallelt vil han vurdere eigne lovforslag på bakgrunn av tilrådingane til Sivilombodsmannen.

– Vi ser at det kanskje er litt uklart kva som overskrid grensa for nedverdigande og umenneskeleg behandling, seier Kallmyr.

I høyringa peika fleire av dei frammøtte på låg bemanning som ei sentral årsak til den høge bruken av isolasjon. Ifølgje forbundsleiar Asle Aase i Norsk Fengsels- og Friomsorgsforbund (NFF) har for få tilsette vorte ein hovudregel i fengsla, mellom anna som følgje av avbyråkratiserings- og effektivitetsreforma (ABE) til regjeringa.

Avviser bemanningsproblem

Kallmyr ville ikkje svare direkte på dei etter kvart mange spørsmåla frå komiteen om bemanninga i fengsla er for dårleg.

– Det er like mange tilsette no som i 2014, medan mengda innsette i fengsla har gått kraftig ned. Å seie at problema med isolasjonsbruken kjem av ABE-reforma er ei kraftig underdriving av problemet, peika han på i høyringa.

Sjølv legg Kallmyr delvis skulda på gamle og lite formålstenlege bygg.

– Det er det aller viktigaste. Men det tar tid å bygge nye fengsel, seier han.

Aukar sjølvmordsfaren

Helseminister Bent Høie (H) peika på at fengsla skal få styrkt beredskap innan området rus og psykiske problem då han forklarte seg for komiteen.

Både Rådet for psykisk helse og Røde Kors peikar på at isolasjon gir auka fare for sjølvmord og psykiske lidingar, medan SVs Petter Eide meiner norsk isolasjonspraksis grenser mot tortur.

– Det skakar meg veldig å høyre historier om folk som er innesperra på cella 23 timar i døgnet i fleire år. Dette er både ulovleg og menneskeleg opprørande, seier Eide.

Parallelt sprang

Like før jul la han og fleire SV-politikarar eit forslag for Stortinget om å etablere ein langt strengare standard for bruken av isolasjon.

Forslaget ligg no til behandling i justiskomiteen. Eide er likevel førebudd på at forslaget vil bli nedstemt i Stortinget.

– Men dette handlar om å få Arbeidarpartiet og Senterpartiet over på vår side, slik at vi kan endre situasjonen dersom raudgrøn side vinn valet i 2021, seier han.

(©NPK)